Στις 10 Ιουλίου 1999, σε ηλικία 66 ετών, απεβίωσε ο δρ. István Túri, ο πιο γνωστός δάσκαλος και μαέστρος της λαχανοκομίας υπό κάλυψη.
Γεννήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 1933 στο Cegléd. Τελείωσε το δημοτικό και το γυμνάσιο επίσης στο Cegléd και αποφοίτησε από το Γυμνάσιο Kossuth Lajos το 1952. Το 1957 έλαβε το δίπλωμά του από την Ανώτατη Σχολή Δενδροκομίας και Αμπελουργίας και από το 1958 στην ίδια Σχολή, αργότερα στο Πανεπιστήμιο Κηπουρικής, διήνυσε ολόκληρη την υποχρεωτική ιεραρχική βαθμίδα, από επιστημονικός ασκούμενος έως αναπληρωτής καθηγητής, και με δική του απόφαση ζήτησε τη συνταξιοδότησή του το 1993, σε ηλικία 60 ετών.
Από την ίδρυσή της (1990) υπήρξε διευθυντής έρευνας της εταιρείας PRODUKT Kutató, Fejlesztő, Termelő Kft. και μέχρι τον θάνατό του υπήρξε ο πνευματικός καθοδηγητής της βελτίωσης των ποικιλιών πιπεριάς και της παραγωγής σπόρων των βελτιωμένων υβριδίων.
Τη δραστηριότητά του στην έρευνα την ξεκίνησε υπό την καθοδήγηση του καθηγητή András Somos. Με βάση τη διατριβή του, που έγραψε το 1962 για την αποτύπωση και ανάλυση της ζωνοποιημένης λαχανοπαραγωγικής περιοχής του Nagykőrös, έλαβε τον τίτλο του διδάκτορα του πανεπιστημίου.
Ως πρώτο ερευνητικό αντικείμενο εξέτασε τη δυνατότητα λαχανοκομικής παραγωγής χωρίς οργανική λίπανση σε φτωχά αμμώδη εδάφη. Από τα τεχνικά ζητήματα, το όνομά του συνδέεται με τη χρήση των πλαστικών στη γεωργία, με την ανάπτυξη σκελετικών κατασκευών διαφόρων εγκαταστάσεων, την εκπόνηση συστημάτων θέρμανσης, τη διαμόρφωση διαφορετικών τύπων μεθόδων αερισμού και άρδευσης, την ανάπτυξη πολλών παραλλαγών της διπλής κάλυψης, τον σχεδιασμό θερμαινόμενων και μη θερμαινόμενων τύπων μονάδων και, όχι λιγότερο σημαντικό, με τη μέθοδο του υδατοκουρτινώδους συστήματος.
Μαζί με τους συνεργάτες του διαμόρφωσε τη χρήση των μη θερμαινόμενων εγκαταστάσεων με και χωρίς μετακίνηση, τη μονοφασική και διφασική αξιοποίηση των θερμαινόμενων εγκαταστάσεων και ερεύνησαν τις δυνατότητες φθινοπωρινής και χειμερινής παραγωγής υπό κάλυψη. Δημιούργησε επίσης έργο διαχρονικής αξίας με την εισαγωγή νέων ποικιλιών και τύπων ποικιλιών στην καλλιέργεια, καθώς και με την εφαρμογή νέων καλλιεργητικών τεχνικών.
Αν λάβουμε υπόψη και τους διαθέσιμους οικονομικούς πόρους, είναι σίγουρο ότι μέχρι σήμερα υπήρξε ο πιο επιτυχημένος Ούγγρος βελτιωτής ποικιλιών πιπεριάς. Πέρα από τον αριθμό των επίσημα καταχωρισμένων και δηλωμένων ποικιλιών και υβριδίων του (21), η χρηστική τους αξία αποτελεί την απόδειξη γι’ αυτό. Ακόμη και σήμερα, η πιο δημοφιλής λευκή πιπεριά για καλλιέργεια υπό κάλυψη στη χώρα μας (HRF F1) επιβεβαιώνει τη σπάνια διορατικότητα με την οποία ενεργούσε κατά τον σχεδιασμό των μεσογονικών διασταυρώσεων και την επιλογή των γονικών γραμμών. Πέραν αυτών, υπό την καθοδήγησή του βελτιώθηκαν, μεταξύ άλλων, και οι ποικιλίες Hó F1, Pritavit F1, Kaméleon F1, Velence F1, Titán F1, καθώς και οι υποψήφιες ποικιλίες Bajnok F1 και Kápia F1. Σημαντικό είναι επίσης το γενετικό υλικό βελτίωσης που συγκέντρωσε με τους συνεργάτες του, το οποίο μπορεί να αποτελέσει εχέγγυο για τη συνέχιση του έργου της ζωής του. Υπό την καθοδήγησή του αναπτύχθηκε και η ιδιαίτερη μέθοδος παραγωγής υβριδικών σπόρων, η οποία έτυχε και πατενταρισμένης προστασίας και αποτέλεσε τη βάση λειτουργίας και του κλάδου παραγωγής υβριδικών σπόρων.
Τη μεγάλη πολυπλευρικότητα του δρ. István Túri ανέδειξαν περισσότερο οι έρευνές του στον τομέα της σωματοτυπικής βιολογίας. Αυτός εισήγαγε τις έννοιες των αργών, μεσαίων και γρήγορων ρυθμών ανάπτυξης, όρισε τις προϋποθέσεις διαμόρφωσής τους, καθώς και τις δυνατότητες αλλαγής τους. Πολύ νωρίς αναγνώριζε τις μεταβολές που συντελούνταν στην ανάπτυξη των φυτών. Οι τεχνολογικές τροποποιήσεις που πρότεινε σε αυτές τις περιπτώσεις τον δικαίωναν κατά συντριπτική πλειονότητα. Ο κ. καθηγητής Túri δίδαξε φοιτητές του πανεπιστημίου και επαγγελματίες κηπουρούς· ο τρόπος διδασκαλίας του ήταν τις περισσότερες φορές ιδιαίτερα παραστατικός, διανθισμένος με χιούμορ και πραγματικά συναρπαστικός.
Η οργάνωση του σύγχρονου συστήματος γεωργικών συμβουλών συνδέεται επίσης με το όνομά του. Ήδη στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρέδιδε σεμινάρια στο Soroksár. Οργάνωσε επίσης πολλές εκθέσεις στο Πανεπιστήμιο Κηπουρικής. Από τις πιο γνωστές ήταν οι εκθέσεις συνδεδεμένες με συναντήσεις για την καλλιέργεια πιπεριάς, πεπονιών και αγγουριού. Τη μπιενάλε ανταλλαγής σπόρων που οραματίστηκε ο ίδιος, τη διοργανώνουμε από το 1981 κάθε χρόνο προς απόλυτη ικανοποίηση των παραγωγών λαχανικών και των εταιρειών εμπορίας σπόρων.
Τη συγγραφική του δραστηριότητα χαρακτήριζε η επιδίωξη της σαφήνειας και της κατανόησης, η περιγραφή και η διδασκαλία πρακτικών τεχνικών. Πάνω από εκατό εκλαϊκευμένα άρθρα του δημοσιεύτηκαν, κυρίως στις σελίδες του περιοδικού Kertészet és Szőlészet. Ιδιαίτερα δημοφιλή είναι και τα βιβλία του για την καλλιέργεια υπό πλαστικό κάλυμμα. Το βιβλίο του «Kertészet fólia alatt» (συγγραφέας μαζί με τον Béla Fodor) ήταν το πρώτο γεωργικό εγχειρίδιο από το οποίο αγοράστηκαν περισσότερα από εκατό χιλιάδες αντίτυπα. Βραβεύτηκε με βραβείο ποιότητας γι’ αυτό. Γι’ αυτό, καθώς και για το Μετάλλιο Τιμής της Εργασίας που απέσπασε για το συνολικό του έργο, ήταν πάντα περήφανος.
Τα τελευταία 10-15 χρόνια τα κείμενά του τα διέκρινε επίσης ένας πιο φιλοσοφικός τόνος. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα βιβλία του «Növényalkat (lehetőség és korlát a hozam növelésére)» και «Az élet korlátai» (που συνοψίζει τις ανθρώπινες προεκτάσεις της σωματοτυπικής βιολογίας). Άρχισε επίσης να γράφει ένα βιβλίο που περιηγείται στον πνευματικό κόσμο, στον κόσμο των θεών. Μιλούσε πολύ γι’ αυτό, ήθελε πάρα πολύ να το ολοκληρώσει, αλλά δεν τα κατάφερε. Όταν τον ρωτούσαν για το ερευνητικό του έργο και τη δημοσιευτική του δραστηριότητα, συχνά απαντούσε: «Δεν υποτιμώ τον αριθμό των βιβλίων, των νέων ποικιλιών, των πατεντών, των διακρίσεων και των επιστημονικών τίτλων, αλλά δεν τα θεωρώ τα σημαντικότερα, γι’ αυτό δεν ασχολούμαι με αριθμούς. Στον κλάδο μας, από τα παραπάνω και πέρα από αυτά, θεωρώ σημαντική μόνο τη δραστηριότητα που προωθεί την υπόθεση της κηπουρικής».
Στο οργανωτικό του έργο χρειαζόταν επιμονή, κάποιες φορές και πεισματική αποφασιστικότητα, διαφορετικά δεν θα είχε κατορθώσει να δημιουργήσει τον πειραματικό χώρο του Τμήματος Λαχανοκομίας. Στο Πειραματικό Αγρόκτημα του Soroksár ακόμη και σήμερα πολλά κτίρια, κατασκευές και εγκαταστάσεις με πλαστικό κάλυμμα μαρτυρούν τη διαρκή οργανωτική του δράση, την αναζήτηση του καινούργιου και τη δημιουργικότητά του.
Ασχολήθηκε πολύ και με τους τότε πολυάριθμους υφισταμένους του. Για την ποιοτική εργασία θεωρούσε σημαντικές πολλές προϋποθέσεις: να εξηγήσει, να βάλει τον άλλο να γράψει, να ρωτήσει ξανά, να γίνει η δουλειά και να ελεγχθεί. Την αμέλεια, την αδιαφορία και την τεμπελιά δεν τις ανεχόταν, ενώ αναγνώριζε την ικανότητα αγώνα και την στοχευμένη, παραγωγική εργασία. Εκτιμούσε και σεβόταν και εκείνους τους συνεργάτες και συναδέλφους που αναγνώριζαν το καινούργιο και το υποστήριζαν, ακόμη κι αν δεν ήταν οι πρώτοι που το είχαν επισημάνει.
Πολλές φορές ανέφερε ότι, αν έφθανε στην κατοχή του ένα παντοδύναμο μαγικό ραβδί, θα έκανε τουλάχιστον τρία πράγματα: θα καταργούσε για μία εβδομάδα τις καλλιεργητικές εγκαταστάσεις με πλαστική κάλυψη, δείχνοντας έτσι τον σημαντικό ρόλο τους στη χρήση των καθημερινών λαχανοσαλατών, φρουτοσαλατών και καλλωπιστικών φυτών· θα παρουσίαζε τις δυνατότητες που συνδέονται με τους κλειστούς χώρους και που μέχρι σήμερα δεν έχουμε αξιοποιήσει· «και όχι για μία εβδομάδα, αλλά για πάντα, θα σταματούσα την ασθένεια της αριστοτεχνικά διατυπωμένης κενότητας που προκύπτει από έξυπνες λέξεις και προτάσεις» – έλεγε.
Λάθη και σφάλματα, όπως όλοι, είχε και αυτός. Τότε συνήθιζε να λέει: «Κανένας μας δεν είναι άγγελος». Αυτά τα μικρότερα ή μεγαλύτερα παραπατήματα και λάθη τα συγχωρούσε και στους συνεργάτες του, εφόσον δεν διέκρινε πίσω τους κακή πρόθεση ή σκόπιμη ενέργεια.
Κατά τη συνταξιοδότησή του δεν έκανε δεξιώσεις ή γιορτές· αποχαιρέτησε με λίγες κουβέντες και ίσως η τελευταία του φράση ήταν: «Θα ήθελα ακόμη για πολύ καιρό να υπηρετώ την υπόθεση της κηπουρικής!»
Δυστυχώς αυτή η ευχή του δεν μπόρεσε να πραγματοποιηθεί πλήρως. Πλέον ζει μέσα μας μόνο μέσα από τις ποικιλίες του, τα γραπτά του και το πνεύμά του.
János Gyúrós